Checklist nghiệm thu kết cấu thép xuất xưởng: 12 hạng mục QC

Nghiệm thu kết cấu thép xuất xưởng là bước kiểm tra, xác nhận chất lượng cấu kiện tại nhà máy trước khi đóng gói và vận chuyển ra công trường. Nội dung gồm đối chiếu vật liệu với chứng chỉ, đo kích thước và dung sai hình học, kiểm tra mối hàn bằng ngoại quan và phương pháp không phá hủy, nghiệm thu lớp sơn phủ hoặc mạ kẽm, soát xét bộ hồ sơ chất lượng.

Bài viết tóm tắt 12 hạng mục QC (kiểm soát chất lượng – quality control) cần rà khi nghiệm thu kết cấu thép trước lúc rời xưởng theo TCVN 12002:2020, Nghị định 207/2026/NĐ-CP, EN 1090-2 và AWS D1.1; phần cuối là kinh nghiệm tại nhà máy của Tập đoàn Đại Dũng (Đại Dũng Group / Dai Dung Corporation – DDC).

Nghiệm thu kết cấu thép xuất xưởng khác gì nghiệm thu tại công trường?

Nghiệm thu xuất xưởng diễn ra tại nhà máy, do nhà thầu chế tạo tổ chức và bên giao thầu kiểm soát, nhằm xác nhận từng cấu kiện đúng bản vẽ, đúng vật liệu, đạt chất lượng mối hàn và lớp phủ trước khi vận chuyển. Nghiệm thu tại công trường diễn ra sau lắp dựng, xác nhận vị trí, cao độ, liên kết và độ ổn định của kết cấu; lỗi phát hiện ở xưởng sửa rẻ hơn nhiều.

Theo Điều 14 Nghị định 207/2026/NĐ-CP, nhà chế tạo cấu kiện theo yêu cầu riêng của thiết kế phải trình quy trình sản xuất và kiểm soát chất lượng cho bên mua, nghiệm thu nội bộ trước khi bàn giao và chịu trách nhiệm về tính trung thực của hồ sơ, dù bên giao thầu đã nghiệm thu.

Tiêu chuẩn nào áp dụng cho nghiệm thu kết cấu thép tại Việt Nam?

Tiêu chuẩn trung tâm cho chế tạo và kiểm tra chất lượng kết cấu thép nhà công nghiệp, nhà ở và công trình công cộng là TCVN 12002:2020; kết cấu cầu thép dùng TCVN 10307:2014; vật liệu đối chiếu TCVN 5709:2009; sơn phủ theo TCVN 9276:2012 và TCVN 12705-5:2019. Trách nhiệm nghiệm thu và hồ sơ chất lượng tuân theo Nghị định 207/2026/NĐ-CP, hiệu lực từ 01/7/2026.

Nguồn: VSQI (2026); LuatVietnam – Nghị định 207/2026/NĐ-CP (2026).

Lưu ý: nhiều chỉ dẫn kỹ thuật cũ vẫn viện dẫn TCVN 170:2007, nhưng Danh mục Tiêu chuẩn Quốc gia 2022 (Trung tâm Thông tin – Truyền thông TCĐLCL) không còn liệt kê số hiệu này ở nhóm 91.080.10 Kết cấu kim loại, trong khi TCVN 12002:2020 có mặt; hợp đồng nên ghi rõ số hiệu và năm ban hành của tiêu chuẩn nghiệm thu kết cấu thép.

Checklist 12 hạng mục QC trước khi xuất xưởng gồm những gì?

Checklist nghiệm thu kết cấu thép xuất xưởng gồm 12 hạng mục trong bốn nhóm: hồ sơ đầu vào (bản vẽ chế tạo, chứng chỉ vật liệu, truy xuất mác thép); gia công (mép cắt, lỗ bulong, dung sai hình học); liên kết (quy trình hàn và thợ hàn, ngoại quan và NDT, xử lý không phù hợp); hoàn thiện và bàn giao (lớp phủ, lắp ráp thử, hồ sơ xuất xưởng).

1. Bản vẽ chế tạo (shop drawing) đã phê duyệt, đúng mã phiên bản; bản cũ thu hồi khỏi xưởng.
2. Chứng chỉ vật liệu (mill certificate): mác thép, số mẻ, thành phần hóa học, cơ tính theo TCVN 5709:2009 hoặc tiêu chuẩn hợp đồng; thép nhập khẩu kèm chứng từ xuất xứ.
3. Truy xuất vật liệu: số mẻ chuyển sang từng chi tiết sau khi cắt, không lẫn mác thép.
4. Mép cắt và bề mặt: ưu tiên cắt máy; EN 1090-2 giới hạn độ cứng mép cắt nhiệt 380 HV10 với thép S235–S460 khi hợp đồng yêu cầu; phun bi đạt độ nhám khoảng 70 µm.
5. Lỗ bulong: đường kính, vị trí, ba via; chi tiết chịu mỏi đột lỗ nhỏ hơn 2 mm rồi doa.
6. Dung sai gia công kết cấu thép: đo chiều dài, độ thẳng, độ vênh, độ vuông góc, khoảng cách lỗ sau khi mối hàn nguội, so với bảng dung sai TCVN 12002:2020 hoặc EN 1090-2.
7. Quy trình và nhân sự hàn: WPS (welding procedure specification) có PQR/WPQR theo EN ISO 15614-1 hoặc AWS D1.1; chứng chỉ thợ hàn còn hiệu lực; hàn đính không dài quá 4 lần chiều dày tấm hoặc 50 mm.
8. Ngoại quan 100 % và NDT theo tỷ lệ của cấp thực hiện hoặc chỉ dẫn kỹ thuật.
9. Xử lý không phù hợp (NCR): ghi nhận, sửa theo quy trình hàn sửa chữa, kiểm tra lại, lưu hồ sơ.
10. Lớp phủ bảo vệ: độ sạch, độ nhám, điều kiện môi trường khi sơn, chiều dày màng khô (dry film thickness – DFT), bám dính theo TCVN 9276:2012; hệ sơn theo cấp ăn mòn của TCVN 12705-5:2019 – nhà xưởng ven biển, hóa chất cần chiều dày cao hơn.
11. Lắp ráp thử (trial assembly) và đánh dấu: cho kết cấu nhịp lớn, liên kết phức tạp, hàng xuất khẩu; ghi mã cấu kiện, hướng lắp.
12. Hồ sơ xuất xưởng: danh sách đóng gói, biên bản nghiệm thu nội bộ, chứng chỉ vật liệu, báo cáo NDT, báo cáo sơn, bản vẽ hoàn công.

Mối hàn được kiểm tra ngoại quan và NDT theo yêu cầu nào trước khi xuất xưởng?

Toàn bộ mối hàn phải được kiểm tra ngoại quan (visual testing – VT); một tỷ lệ mối hàn được kiểm tra không phá hủy (non-destructive testing – NDT) theo cấp thực hiện và chỉ dẫn kỹ thuật: từ tính hoặc thẩm thấu cho khuyết tật bề mặt, siêu âm hoặc chụp phim cho khuyết tật bên trong. Kết quả đối chiếu mức chấp nhận của EN ISO 5817 hoặc AWS D1.1, có báo cáo NDT kèm theo.

Theo TWI, khi đưa một WPS mới vào sản xuất, EN 1090-2 yêu cầu 5 mối hàn đầu được kiểm tra với phạm vi gấp đôi và đạt mức chất lượng B theo EN ISO 5817 để chứng minh quy trình ổn định trong điều kiện xưởng. Dự án hệ Hoa Kỳ áp dụng AWS D1.1/D1.1M:2025-AMD1 khi nghiệm thu kết cấu thép.

Nguồn: TWI – Radiography (Job Knowledge 124); TWI – BS EN 1090-2 (Job Knowledge 131); SteelConstruction.info – Welding; AWS (2025).

Hồ sơ QC kết cấu thép bàn giao cùng cấu kiện gồm những gì?

Theo khoản 7 Điều 14 Nghị định 207/2026/NĐ-CP, hồ sơ chất lượng cấu kiện gồm chứng nhận chất lượng của nhà sản xuất, chứng từ xuất xứ với hàng nhập khẩu, chứng nhận hợp quy (nếu bắt buộc), kết quả thí nghiệm – kiểm định và biên bản nghiệm thu cấu kiện. Khi nghiệm thu kết cấu thép, bộ hồ sơ còn có bản vẽ chế tạo, WPS/PQR, chứng chỉ thợ hàn, báo cáo NDT và sơn.

Biên bản nghiệm thu cấu kiện nêu tên, chủng loại, khối lượng, số sê-ri từng lô; thời gian, địa điểm, thành phần ký, kết luận; chữ ký, họ tên, chức vụ người ký. Người giám sát thi công của chủ đầu tư nghiệm thu cấu kiện trước khi đưa vào công trình; với hợp đồng EPC, người giám sát của nhà thầu EPC ký theo phân công. Điều 22 đặt mốc 24 giờ để giám sát phản hồi đề nghị nghiệm thu; từ chối phải nêu lý do bằng văn bản.

Góc nhìn thực tế từ Đại Dũng Group

Tại sáu cụm nhà máy, trình tự kiểm soát chất lượng mô tả trên trang năng lực gia công kết cấu thép của Đại Dũng Group đi đúng logic của checklist trên: cắt, khoan, tổ hợp, hàn theo WPS/PQR đã phê duyệt; kiểm tra kích thước và siêu âm mối hàn; sơn phủ hoặc mạ kẽm nhúng nóng; lắp ráp thử tại bãi; đóng gói xuất xưởng.

Thứ nhất, với đơn hàng xuất khẩu – kết cấu thép cho sân vận động Lusail và sân vận động 974 tại Qatar, cấu kiện siêu trường siêu trọng cho điện gió ngoài khơi Greater Changhua tại Đài Loan – bước lắp ráp thử tại bãi đặc biệt quan trọng khi nghiệm thu kết cấu thép: sai lệch tích lũy giữa các phân đoạn phải được phát hiện trước khi hàng xuống tàu, vì chi phí khắc phục ở nước ngoài cao hơn nhiều lần. Thứ hai, hồ sơ chất lượng được soạn theo định dạng mà tư vấn của chủ đầu tư nước ngoài quen thẩm định, trên nền các chứng nhận ISO 3834, EN 1090, ASME, CWB W47.1 và tư cách thành viên AISC công bố trên trang Tiêu chuẩn và chứng nhận. Dự án trong nước như nhà ga T3 Tân Sơn Nhất hay sân bay Long Thành dùng cùng bộ checklist, chỉ khác tiêu chuẩn viện dẫn.

Kết luận

Nghiệm thu kết cấu thép xuất xưởng chỉ hiệu quả khi được chuẩn bị từ đầu: thống nhất số hiệu và năm ban hành của tiêu chuẩn áp dụng, phê duyệt quy trình kiểm soát chất lượng của nhà máy, kiểm tra theo từng công đoạn thay vì dồn vào ngày xuất hàng, bàn giao hồ sơ theo Nghị định 207/2026/NĐ-CP. Checklist 12 hạng mục có thể làm khung cho kế hoạch kiểm tra và thử nghiệm (inspection and test plan – ITP). Hãy gửi bản vẽ để nhận tư vấn và báo giá từ nhà máy có quy trình QC đã được chủ đầu tư quốc tế thẩm định.