EN 1090 là gì? Execution Class EXC1–EXC4 và điều kiện chứng nhận

EN 1090 là gì? Đó là bộ tiêu chuẩn châu Âu về thi công kết cấu thép và nhôm (execution of steel and aluminium structures) do CEN/TC 135 biên soạn. Phần 1 quy định đánh giá sự phù hợp để gắn dấu CE; phần 2 nêu yêu cầu kỹ thuật chế tạo kết cấu thép theo bốn cấp thi công (Execution Class) EXC1–EXC4. Cấu kiện thép bán vào EU bắt buộc gắn dấu CE theo EN 1090 từ 01/07/2014.

Với nhà máy kết cấu thép Việt Nam có đơn hàng xuất khẩu, tiêu chuẩn này vừa là điều kiện pháp lý để cấu kiện lưu thông trong EU, vừa là ngôn ngữ chung khi chủ đầu tư thẩm định hồ sơ hàn. Bài viết kèm kinh nghiệm từ Tập đoàn Đại Dũng (Đại Dũng Group / Dai Dung Corporation – DDC) — nhà chế tạo đang duy trì chứng nhận EN 1090, ISO 3834, AISC, CWB W47.1, ASME theo trang Chứng nhận của công ty.

EN 1090 gồm những phần nào và liên hệ thế nào với CPR, Eurocode 3, ISO 3834?

EN 1090 có ba phần: Phần 1 đánh giá sự phù hợp của cấu kiện chịu lực (cơ sở gắn dấu CE), Phần 2 nêu yêu cầu kỹ thuật thi công kết cấu thép, Phần 3 dành cho kết cấu nhôm. Đây là tiêu chuẩn hài hòa (harmonised standard) theo Quy định Sản phẩm xây dựng CPR (EU) 305/2011: Eurocode 3 lo thiết kế, EN 1090 lo chế tạo, ISO 3834 lo chất lượng hàn.

CEN/TC 135 phụ trách nhóm tiêu chuẩn hài hòa này (theo CEN-CENELEC), và JRC ghi rõ EN 1993 được dùng cùng EN 1090. Theo SteelConstruction.info, dấu CE bắt buộc cho sản phẩm xây dựng từ 01/07/2013, cho kết cấu thép chế tạo từ 01/07/2014. Phiên bản hiện hành: Phần 1 bản 2009+A1:2011, Phần 2 bản 2018, ISO 3834 bản 2021. Cốt lõi là hệ thống kiểm soát sản xuất tại nhà máy (Factory Production Control – FPC): theo TWI, FPC trên nền ISO 9001 được chấp nhận nhưng phải kèm phần ISO 3834 tương ứng, vì hàn là “quá trình đặc biệt”.

Execution Class EXC1–EXC4 là gì và được xác định như thế nào?

Execution Class (cấp thi công, viết tắt EXC) là bốn mức yêu cầu về chế tạo và kiểm soát chất lượng trong Phần 2, tăng dần từ EXC1 đến EXC4. Cấp thi công do kỹ sư thiết kế quy định, xác định theo Phụ lục C của EN 1993-1-1 dựa trên cấp hệ quả (consequence class) của công trình và loại tải trọng; với đa số nhà thông thường, EXC2 là mức phù hợp.

Theo TWI (bản cũ của Phần 2), EXC1 gồm cấu kiện không hàn hoặc hàn nhưng không chịu tải động, thép có giới hạn chảy dưới 355 MPa; EXC2–EXC4 khắt khe dần và áp dụng cho thép từ S355 trở lên. Hướng dẫn CE Marking của SCI/BCSA (2015) nêu quy trình mới: xác định cấp hệ quả trước, rồi tra cấp thi công theo Phụ lục C EN 1993-1-1; cấu kiện có thể mang cấp riêng nhưng không thấp hơn cấp toàn công trình; nhà thầu EXC3 được làm EXC1–EXC3, nhà thầu EXC2 chỉ làm EXC1–EXC2; cần một yêu cầu đơn lẻ của EXC3 thì giữ EXC2 và bổ sung điều khoản, tránh quy định vượt nhu cầu.

Mỗi Execution Class yêu cầu gì về hàn và kiểm soát chất lượng?

Cấp thi công càng cao, yêu cầu về hệ thống chất lượng hàn, điều phối viên hàn, phê duyệt quy trình hàn, truy xuất vật liệu và phạm vi kiểm tra càng chặt. EXC1 chỉ cần yêu cầu chất lượng hàn cơ bản (ISO 3834-4), EXC2 cần mức tiêu chuẩn (ISO 3834-3), còn EXC3 và EXC4 phải áp dụng yêu cầu toàn diện (ISO 3834-2) kèm điều kiện bổ sung về mối hàn đính và kiểm tra sản xuất.

Nguồn: TWI Job Knowledge 120 và 131; SCI/BCSA – CE Marking (2015); bản hiện hành EN 1090-2:2018, ISO 3834:2021 (truy cập 09/2026).

Điều kiện bổ sung theo TWI: mối hàn đính (tack weld) ở EXC2–EXC4 hàn theo WPS đã phê duyệt, dài tối đa 4 lần chiều dày tấm dày hơn hoặc 50 mm; ống đựng que hàn giữ tối thiểu 100 °C; năm mối hàn đầu theo một WPS mới phải kiểm tra với phạm vi gấp đôi, đạt mức chất lượng B theo EN ISO 5817.

Chứng nhận EN 1090 cần điều kiện gì và do ai cấp?

Chứng nhận EN 1090 do tổ chức được chỉ định (Notified Body) cấp theo hệ thống đánh giá 2+ của CPR: nhà chế tạo vận hành FPC, bổ nhiệm điều phối viên hàn chịu trách nhiệm (Responsible Welding Coordinator – RWC), duy trì hệ thống chất lượng hàn; tổ chức chứng nhận đánh giá ban đầu nhà máy và FPC, giám sát định kỳ, rồi cấp chứng chỉ FPC kèm chứng chỉ hàn ghi cấp EXC đạt được.

Theo SCI/BCSA (2015), Notified Body giám sát với tần suất tối thiểu theo Bảng B.3 của EN 1090-1; chứng chỉ hiệu lực khi điều kiện sản xuất không đổi đáng kể. Bộ hồ sơ gắn dấu CE gồm ba tài liệu: chứng chỉ FPC, chứng chỉ hàn (Welding Certificate) do Notified Body cấp và Tuyên bố tính năng (Declaration of Performance – DoP) do nhà chế tạo lập; chứng chỉ hàn ghi cấp EXC, quy trình hàn, nhóm vật liệu, tên RWC và địa điểm nhà máy. Theo TWI, RWC theo ISO 14731 cần mức kiến thức B, S hoặc C — bằng IWS, IWT, IWE là ví dụ đáp ứng.

Khi thẩm định nhà thầu, chủ đầu tư nên đối chiếu:

• Địa điểm nhà máy trên chứng chỉ trùng nơi thực sự sản xuất; cấp EXC công bố bằng hoặc cao hơn yêu cầu dự án.
• Quy trình hàn, nhóm vật liệu, độ dày bao trùm bản vẽ; ngày giám sát kế tiếp còn hiệu lực; DoP nhất quán với chứng chỉ FPC.
• Dùng nhà thầu ngoài EU thì chủ đầu tư hoặc tổng thầu tại EU là nhà nhập khẩu theo Điều 13 CPR (SCI) — hợp đồng cần ghi rõ ai lập DoP, ai lưu hồ sơ.

Nhà máy Việt Nam đối chiếu EN 1090 với TCVN và quy định nào?

Việt Nam không bắt buộc EN 1090 cho công trình trong nước, nhưng đã chấp nhận ISO 3834 thành bộ TCVN 7506 (bản 2011, tương đương ISO 3834:2005) và có tiêu chuẩn chế tạo – nghiệm thu riêng như TCVN 170:2007, TCVN 10307:2014. Về pháp lý, Điều 12 Nghị định 06/2021/NĐ-CP buộc nhà thầu chế tạo cấu kiện trình quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng và tự nghiệm thu trước bàn giao — gần với tinh thần FPC.

Nguồn: VSQI – TCVN 7506-1/-2:2011, TCVN 10307:2014, TCVN 5709:2009 (truy cập 09/2026); LuatVietnam – Nghị định 06/2021/NĐ-CP; SCI/BCSA (2015).

TCVN 7506 dựa trên ISO 3834 bản 2005, trong khi SteelConstruction.info đã viện dẫn BS EN ISO 3834:2021 — nhà máy xuất khẩu nên xây hệ thống theo bản mới rồi ánh xạ về TCVN. TCVN 10309:2014 về hàn cầu thép lại dựa trên AASHTO/AWS D1.5, nên một xưởng có thể phải giữ WPS theo cả hệ EN và AWS. Khí hậu nóng ẩm ven biển khiến sấy que hàn và gia nhiệt trước càng quan trọng. Theo khoản 3 Điều 12 Nghị định 06/2021/NĐ-CP, dù bên giao thầu đã nghiệm thu, nhà chế tạo vẫn chịu trách nhiệm về chất lượng cấu kiện mình cung cấp.

Góc nhìn thực tế từ Đại Dũng Group

Theo trang Tiêu chuẩn và chứng nhận, hệ thống chất lượng và hàn của Đại Dũng gồm ISO 9001, ISO 3834, EN 1090, tư cách thành viên AISC, CWB W47.1 và tem ASME (U, S, R). Từ các đơn hàng xuất khẩu như Sân vận động Lusail, Sân vận động 974 (Qatar) hay điện gió ngoài khơi Greater Changhua (Đài Loan), có ba bài học gắn với EN 1090. Thứ nhất, chốt cấp thi công và hệ tiêu chuẩn hàn ngay trong hợp đồng, vì WPS/PQR theo ISO 15614-1 không tự thay cho quy trình theo AWS D1.1 và ngược lại. Thứ hai, truy xuất là điểm nghẽn phổ biến: từng mối hàn có hồ sơ truy xuất theo ISO 3834, từng lô cấu kiện xuất xưởng kèm chứng chỉ vật liệu và báo cáo kiểm tra không phá hủy — đúng mức EXC3 đòi hỏi. Thứ ba, khi sản xuất phân bổ cho nhiều nhà máy (An Hạ, Long An, Dung Quất, Nghi Sơn, Vũng Tàu), mỗi địa điểm cần điều phối viên hàn và phạm vi chứng nhận riêng vì chứng chỉ FPC ghi tên từng nhà máy. Xem thêm năng lực gia công kết cấu thép của Đại Dũng Group để đối chiếu với cấp EXC mà dự án yêu cầu.

Kết luận

EN 1090 biến chất lượng chế tạo kết cấu thép thành bốn cấp EXC đo đếm được, gắn với FPC, ISO 3834 và giám sát của Notified Body; với nhà máy Việt Nam, đó là cầu nối giữa TCVN 7506, TCVN 170, TCVN 10307 và yêu cầu xuất khẩu. Nếu dự án cần cấu kiện theo EXC2–EXC3 kèm WPS/PQR và truy xuất đầy đủ, hãy gửi bản vẽ để nhận tư vấn phương án chế tạo phù hợp.